PAYE (Pay As You Earn) to brytyjski system pobierania podatku dochodowego i składek National Insurance bezpośrednio z wynagrodzenia pracownika przed wypłatą na konto. Wprowadzony w 1944 roku system pozwala na rozłożenie rocznego obciążenia podatkowego na równe raty miesięczne lub tygodniowe, eliminując konieczność jednorazowej płatności na koniec roku podatkowego. Pracodawca automatycznie potrąca odpowiednią kwotę podatku i przekazuje ją bezpośrednio do HMRC (HM Revenue and Customs) w imieniu pracownika.
PAYE obejmuje większość pracowników w Wielkiej Brytanii i jest używany również do pobierania podatku od dochodów emerytalnych. System różni się od Self Assessment, gdzie osoby samozatrudnione składają zeznania podatkowe i płacą podatek bezpośrednio do HMRC raz lub dwa razy w roku. Pracodawcy w UK mają prawny obowiązek prowadzenia PAYE, jeśli zatrudniają co najmniej jednego pracownika otrzymującego więcej niż £125 tygodniowo w roku podatkowym 2025/26.
System PAYE wykorzystuje kody podatkowe (tax codes) wydawane przez HMRC, które informują pracodawcę o wysokości podatku do potrącenia. Najczęstszym kodem podatkowym na rok 2025/26 jest 1257L, który oznacza standardową ulgę osobistą (Personal Allowance) wynoszącą £12,570 rocznie. Kod składa się z cyfr oznaczających wysokość wolnej od podatku kwoty rocznej oraz litery określającej rodzaj ulgi – L oznacza standardową ulgę osobistą, M dotyczy osoby otrzymującej Marriage Allowance, N oznacza osobę przekazującą część ulgi małżonkowi.
Stawki podatku dochodowego w systemie PAYE na rok 2025/26 dla Anglii, Walii i Irlandii Północnej są progresywne: podstawowa stawka 20% od dochodów między £12,571 a £50,270, wyższa stawka 40% od dochodów między £50,271 a £125,140, dodatkowa stawka 45% od dochodów powyżej £125,140. Ulga osobista £12,570 jest stopniowo redukowana o £1 za każde £2 dochodu powyżej £100,000, całkowicie zanikając przy dochodzie £125,140. Szkocja ma odrębne stawki podatkowe ustalone przez szkocki parlament.
PAYE działa na zasadzie kumulatywnej (cumulative), co oznacza, że podatek jest obliczany na podstawie łącznych zarobków od początku roku podatkowego. Jeśli pracownik rozpocznie pracę w połowie roku, otrzyma proporcjonalną część rocznej ulgi podatkowej za pozostały okres. System może również automatycznie zwracać nadpłacony podatek przez payroll, jeśli wcześniej pracownik przepłacił podatek lub jego dochody zmniejszyły się w trakcie roku.
Emergency tax codes (kody awaryjne) są stosowane tymczasowo, gdy HMRC nie ma pełnych informacji o dochodach pracownika, na przykład przy zmianie pracy bez przekazania P45. Kody awaryjne kończą się literami W1 (płatność tygodniowa), M1 (płatność miesięczna) lub X (niestandardowy okres płatności) i oznaczają obliczanie podatku na zasadzie niekumulatywnej – tylko za dany okres płatności. Może to prowadzić do tymczasowego przepłacania podatku, który zostanie zwrócony po aktualizacji kodu.
Oprócz podatku dochodowego, PAYE pobiera składki National Insurance, które w 2025/26 wynoszą 12% od zarobków między £12,570 a £50,270 oraz 2% od zarobków powyżej £50,270 dla pracowników. System może również potrącać spłaty pożyczek studenckich, składki emerytalne oraz inne obowiązkowe odliczenia. Pracodawcy dodatkowo płacą własne składki NI w wysokości 15% od wynagrodzeń pracowników powyżej £96 tygodniowo.
System PAYE obsługuje również złożone sytuacje podatkowe: przy wielu miejscach pracy główna praca otrzymuje kod z pełną ulgą osobistą, a dodatkowe miejsca pracy otrzymują kody BR (20% od całego dochodu) lub D0 (40% od całego dochodu). Kody K oznaczają sytuacje, gdzie nieopodatkowane dochody (np. świadczenia pracownicze) przewyższają ulgę osobistą. Kod 0T oznacza brak ulgi osobistej, często stosowany dla wysokooplacaných pracowników zarabiających powyżej £125,140.
Na koniec roku podatkowego (5 kwietnia) wszyscy pracownicy PAYE otrzymują formularz P60, podsumowujący łączne zarobki i zapłacony podatek za cały rok. Dokument służy jako dowód zapłaconego podatku i może być używany do ubiegania się o zwrot nadpłaconego podatku. Od 31 maja 2024 roku HMRC nie wydaje automatycznych zwrotów – pracownicy muszą aktywnie składać wnioski o zwrot przez Personal Tax Account lub kontakt z HMRC.
PAYE może również zbierać zaległe podatki z poprzednich lat poprzez dostosowanie kodu podatkowego, ale maksymalnie 50% wynagrodzenia brutto może być potrącone w ramach PAYE, aby zapobiec trudnościom finansowym pracownika. System jest również używany do pobierania podatku od emerytur państwowych i prywatnych, przy czym jeden dostawca emerytury jest wyznaczany do pobierania podatku od wszystkich źródeł emerytalnych.
