Po śmierci męża pracującego za granicą nie dziedziczysz jego emerytury, lecz możesz ubiegać się o odrębną rentę rodzinną z kraju, w którym był on ubezpieczony lub nabył uprawnienia emerytalne. Jeżeli mieszkasz w Polsce, wniosek o zagraniczną rentę rodzinną możesz co do zasady złożyć za pośrednictwem ZUS, który przekaże dokumentację do właściwej instytucji zagranicznej. Prawo do świadczenia i jego wysokość ustala zagraniczna instytucja zgodnie z przepisami swojego państwa. Znaczenie mogą mieć m.in. okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania zmarłego oraz sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie.
Renta rodzinna zamiast emerytury – jak działa prawo do świadczeń?
Emerytura zagraniczna po mężu nie przechodzi na wdowę. Po jego śmierci można ubiegać się o odrębną rentę rodzinną z państwa, w którym nabył on uprawnienia.
Po śmierci osoby uprawnionej członkowie jej rodziny mogą ubiegać się o rentę rodzinną. Renta rodzinna działa inaczej: stanowi nowe świadczenie po zmarłym ubezpieczonym, przyznawane uprawnionym członkom jego rodziny. Dlatego określenia takie jak emerytura po mężu z Niemiec, Holandii czy Norwegii są potoczne – formalnie chodzi o rentę rodzinną z zagranicy, a nie o przejęcie wypłacanej wcześniej emerytury.
Podstawą mogą być unijne zasady koordynacji świadczeń emerytalnych, w tym rozporządzenia 883/2004 i 987/2009. Jeżeli zmarły pracował w kraju spoza UE, znaczenie mają umowy bilateralne o zabezpieczeniu społecznym zawarte przez Polskę z danym państwem. Od tych regulacji zależy, czy zagraniczny staż emerytalny będzie brany pod uwagę przy ocenie prawa do świadczenia po zmarłym małżonku.
Prawo do renty rodzinnej ustala się przede wszystkim według przepisów kraju, w którym mąż był ubezpieczony. System zagraniczny określa warunki przyznania świadczenia według własnych przepisów. ZUS może pośredniczyć w przekazaniu wniosku do instytucji zagranicznej, ale spełnienie warunków ocenia organ właściwy w danym państwie.
Jak złożyć wniosek o rentę rodzinną i jakie dokumenty przygotować?
Wniosek o emeryturę zagraniczną po mężu możesz złożyć w ZUS, jeśli sprawa dotyczy państwa objętego unijną koordynacją świadczeń emerytalnych albo odpowiednią umową międzynarodową. ZUS przekazuje dokumenty do właściwej instytucji zagranicznej i koordynuje korespondencję dotyczącą renty rodzinnej z zagranicy.
Przygotuj przede wszystkim dokumenty potwierdzające związek małżeński, zgon oraz zagraniczny staż ubezpieczeniowy męża. ZUS przyjmie wniosek o rentę rodzinną na formularzu dostępnym w placówce lub online. Do sprawy najczęściej przydadzą się:
- akt zgonu małżonka oraz akt małżeństwa;
- dokumenty pozwalające ustalić okresy pracy, ubezpieczenia lub zamieszkania za granicą, np. zaświadczenia od pracodawców, dokumenty zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, zagraniczny numer ubezpieczenia, decyzje emerytalne lub rentowe oraz inne dokumenty dotyczące przebiegu ubezpieczenia;
- pisma i wyciągi z zagranicznej instytucji emerytalnej, jeśli zmarły je otrzymywał;
- inne dokumenty wskazane przez ZUS, zależnie od państwa, którego dotyczy wniosek o emeryturę zagraniczną.
W sprawach z państw UE, EOG i Szwajcarii ZUS korzysta z elektronicznych formularzy koordynacyjnych, w tym formularzy z serii P, stosowanych przy koordynacji świadczeń emerytalnych na podstawie rozporządzenia 883/2004. Gdy renta po mężu z zagranicy dotyczy kraju objętego umową bilateralną o zabezpieczeniu społecznym, stosuje się formularze przewidziane w konkretnej umowie – dotyczy to m.in. Australii, Kanady, Korei Południowej, Macedonii, Mołdawii, Mongolii, Ukrainy i USA. ZUS wskaże też, czy potrzebne są tłumaczenia przysięgłe konkretnych dokumentów zagranicznych; nie wszystkie dokumenty wymagają tłumaczenia w każdej sprawie.
Czas postępowania zależy od okoliczności sprawy i współpracy właściwych instytucji. Zagraniczna instytucja może uwzględniać okresy ubezpieczenia i ocenia prawo do świadczenia według własnych przepisów, a tempo odpowiedzi zależy od systemu działającego w danym kraju.
Koordynacja świadczeń emerytalnych w UE i umowy międzynarodowe
Przy ustalaniu prawa do zagranicznej renty rodzinnej mogą zostać uwzględnione okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania przebyte w kilku państwach. W państwach objętych unijną koordynacją instytucje mogą uwzględniać okresy przebyte w innych państwach członkowskich, jeżeli jest to potrzebne do ustalenia prawa do świadczenia. Podobne zasady mogą wynikać z umów o zabezpieczeniu społecznym zawartych przez Polskę z państwami spoza UE.
Jeżeli zmarły pracował na przykład w Polsce i w Niemczech, właściwe instytucje mogą uwzględnić okresy ubezpieczenia z obu państw przy sprawdzaniu, czy spełnione zostały warunki do uzyskania renty rodzinnej. Uwzględnienie okresów z innych państw może pomóc w nabyciu prawa do świadczenia, ale nie oznacza automatycznie, że jego wysokość będzie większa.
Zasady zależą od kraju, w którym małżonek był ubezpieczony:
- państwa UE, EOG oraz Szwajcaria stosują unijną koordynację świadczeń emerytalnych;
- w przypadku Wielkiej Brytanii okresy ubezpieczenia nadal mogą być brane pod uwagę na zasadach wynikających z ustaleń po Brexicie, dlatego emerytura po mężu z Wielkiej Brytanii wymaga odrębnego sprawdzenia;
- państwa spoza UE, takie jak Australia, Kanada, Korea Południowa, Macedonia Północna, Mołdawia, Mongolia, Ukraina czy USA, mają z Polską umowy bilateralne o zabezpieczeniu społecznym. Umowy mogą określać zasady sumowania okresów.
Gdy zmarły pracował w kilku państwach, instytucja każdego z nich rozpatruje prawo do świadczenia na podstawie własnych regulacji. ZUS może koordynować wniosek o emeryturę zagraniczną i przekazywać go do właściwych instytucji.
Wypłata i przeliczanie renty rodzinnej z zagranicy w Polsce
Emerytura zagraniczna po mężu może trafić na polskie konto w złotych po przeliczeniu zgodnie z zasadami banku obsługującego płatność. Wnioskodawczyni podaje numer rachunku w dokumentach składanych przez ZUS, a waluta oraz sposób przekazania świadczenia zależą od zasad instytucji wypłacającej i obsługującego ją banku.
Kwota wpływająca na rachunek może zostać przeliczona przez bank zgodnie z jego zasadami przewalutowania. Nie musi to być kurs z dnia, w którym zagraniczna instytucja naliczyła rentę rodzinną. Różnica kursowa może zwiększyć albo zmniejszyć kwotę otrzymaną na rachunek. Trzeba też sprawdzić, czy instytucja wypłacająca lub bank nie pobierają opłaty za przelew międzynarodowy.
Opodatkowanie świadczenia po zmarłym małżonku zależy od kraju wypłaty oraz właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Sposób poboru zaliczek podatkowych może zależeć od organizacji wypłaty świadczenia, dlatego odbiorczyni powinna ustalić, czy i gdzie wykazać dochód w polskim rocznym zeznaniu podatkowym. Przy emeryturze po mężu z Niemiec, Holandii, Norwegii czy Wielkiej Brytanii zasady mogą się różnić.
Renta zagraniczna a renta wdowia, renta rodzinna i inne polskie świadczenia
Jeżeli osoba korzystająca z renty wdowiej otrzymuje również świadczenie emerytalne lub rentowe z zagranicy, jego wysokość może mieć znaczenie przy ustalaniu ustawowego limitu łącznej wypłaty. Do tego limitu uwzględnia się również świadczenia wypłacane przez zagraniczne instytucje emerytalno-rentowe.
Nie oznacza to jednak, że każda zagraniczna renta rodzinna jest automatycznie drugim świadczeniem, z którego ZUS wypłaci 15% albo 25%. Polski mechanizm renty wdowiej dotyczy świadczeń określonych w polskich przepisach, natomiast zagraniczne świadczenia są uwzględniane przy obliczaniu maksymalnej łącznej kwoty świadczeń.
Do 31 grudnia 2026 roku renta wdowia umożliwia, po spełnieniu ustawowych warunków, pobieranie 100% jednego z objętych przepisami świadczeń oraz 15% drugiego. Od 1 stycznia 2027 roku udział drugiego świadczenia wzrośnie do 25%.
Dlatego otrzymywanie zagranicznej renty rodzinnej należy każdorazowo analizować indywidualnie, z uwzględnieniem rodzaju polskich i zagranicznych świadczeń oraz ustawowego limitu.
FAQ
Czy emerytura zagraniczna przechodzi na współmałżonka?
Nie, emerytura jest świadczeniem osobistym i wygasa ze śmiercią uprawnionego. Po zmarłym małżonku może przysługiwać odrębna renta rodzinna z kraju, w którym był ubezpieczony, na zasadach obowiązujących w tym systemie.
Czy emerytura zagraniczna wlicza się do renty wdowiej?
Tak. Świadczenia emerytalne i rentowe wypłacane przez zagraniczne instytucje mogą być uwzględniane przy ustalaniu maksymalnego limitu świadczeń w związku z rentą wdowią. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zagraniczna renta lub emerytura jest świadczeniem, z którego ZUS wypłaci 15% albo 25%. Do 31 grudnia 2026 roku udział drugiego świadczenia objętego polskim mechanizmem renty wdowiej wynosi 15%, a od 1 stycznia 2027 roku wzrośnie do 25%.
Ile procent emerytury dostanie wdowa po mężu z zagranicy?
Wysokość renty rodzinnej zależy od przepisów kraju wypłacającego świadczenie. Przykładowo w Niemczech istnieje mała i duża renta wdowia (Witwenrente). Mała renta wdowia wynosi zasadniczo 25% świadczenia zmarłego, natomiast duża renta wdowia co do zasady 55%. W przypadkach objętych tzw. starym prawem duża renta wdowia może wynosić 60%. Prawo do niemieckiej renty wdowiej i jej wysokość ustala Deutsche Rentenversicherung zgodnie z niemieckimi przepisami.
Czy można pobierać rentę polską i zagraniczną jednocześnie?
Tak. Co do zasady można jednocześnie otrzymywać świadczenia emerytalne lub rentowe z Polski i z zagranicy, jeżeli spełnia się warunki określone w przepisach poszczególnych państw. Każda właściwa instytucja ustala prawo do swojego świadczenia według własnych przepisów. Otrzymywanie świadczenia zagranicznego może jednocześnie mieć znaczenie przy ustalaniu limitu polskiej renty wdowiej.
Czy biuro rozliczeń pomoże w uzyskaniu emerytury zagranicznej po mężu?
Biura rozliczeń specjalizują się zwykle w zwrotach podatku z zagranicy i rocznych rozliczeniach podatkowych, a nie w sprawach emerytalnych. Wniosek o rentę rodzinną składa się w ZUS, który koordynuje procedurę z zagraniczną instytucją emerytalną.
Ile trwa oczekiwanie na decyzję o rencie zagranicznej?
Postępowanie może trwać kilka miesięcy, ponieważ wymaga koordynacji z zagranicznymi instytucjami i weryfikacji okresów składkowych. Czas oczekiwania zależy od sprawności systemu w danym kraju, a ZUS informuje o postępach w sprawie.
Jakie formularze są potrzebne do wniosku o rentę z Niemiec (Witwenrente)?
Jeżeli wnioskodawczyni mieszka w Polsce, wniosek o niemiecką rentę wdowią (Witwenrente) może złożyć za pośrednictwem ZUS. ZUS przekazuje dokumentację do właściwej niemieckiej instytucji emerytalnej. O prawie do świadczenia oraz jego wysokości decyduje Deutsche Rentenversicherung zgodnie z niemieckimi przepisami. ZUS może wskazać formularze i dokumenty potrzebne do przeprowadzenia postępowania.
